GİYİNMEK:
ÖZGÜRLÜK MÜ, TEŞHİR Mİ, KAPATMAK MI?

 Toplum içinde yaşamanın en basit, en görünür kurallarından biri giyinmektir. Kıyafet, yalnızca bir kumaş parçası değil; aynı zamanda bir dil, bir sembol, bir mesajdır. Hepimiz biliriz: Düğüne pijamayla gidilmez, denize takım elbiseyle girilmez. Çünkü kıyafet, bir yandan kişisel tercih gibi görünse de, aslında sosyal hayatın ortak kurallarını da içinde taşır. Kıyafet, hem bireyin kimliğini ifade eder hem de çevresindeki insanlara bir tür kod verir; “ben buradayım, bunu temsil ediyorum” der. İşte bu yüzden “yerine göre giyinmek” dediğimiz şey, özgürlüğü kısıtlayan değil, onu olgunlaştıran, saygı sınırlarını koruyan bir yaklaşımdır.

Bir elbise, yalnızca kumaşın biçimi değildir; tarih boyunca sosyal statüyü, kültürel normları, hatta politik mesajları taşımıştır. Bugün modern dünyada bu kodlar bazen belirsizleşmiş gibi görünse de, farkında olalım ya da olmayalım, kıyafetimizle sürekli bir iletişim içindeyiz. İnsanlar, bilinçli veya bilinçsiz, sizin hangi mekâna, hangi sosyal düzeye ait olduğunuzu, hangi ritüellere saygı gösterip göstermediğinizi kıyafetten çıkarır. Dolayısıyla “yerine göre giyinmek”, sadece dışa hitap etmek değil, aynı zamanda toplumsal farkındalık ve empati göstergesidir; bireyin özgürlüğünü olgun bir şekilde kullanmasıdır.

Ne var ki günümüzde bu ölçü kaybolmuş durumda. Sokakta sütyenle yürüyenler, “şort mu yoksa mendil mi” diye düşündüren kıyafetler, neredeyse elbiseden çok tenin sergilendiği kombinler… Bu görüntüler kimileri için “cesaret” ve “özgürlük” göstergesi. Ama burada kritik bir soru var: Özgürlük gerçekten bu mu?

Gerçek özgürlük, sadece istediğini gösterebilmek değil; aynı zamanda istemediğini saklayabilmektir. Yani sınırları çizmek, kendi mahremiyetini koruyabilmek de özgürlüğün bir parçasıdır. Eğer “her şey görünür olmak zorunda” hale geliyorsa, bu özgürlük değil, başka bir zorunluluktur. Ve çoğu zaman bu zorunluluğun kaynağı da bireyin kendi seçimi değil, kapitalizmin moda ve tüketim dayatmalarıdır.
Biraz ironik bir örnekle bakalım: Kadın sokakta sütyenle ya da çok açık giyinerek gezdiğinde “cesur, modern, özgür” deniyor. Peki aynı cesareti bir erkek gösterse, yani slip mayosuyla markete girse? O an özgürlük olmaktan çıkıp “en masum haliyle ayıp, muhtemelen teşhircilik hatta taciz” olarak etiketleniyor. Demek ki toplumun özgürlük tanımı eşit değil.

Hangi beden pazarlamaya daha uygun görülüyorsa, özgürlük algısı da onun üzerinden şekilleniyor. Kadının bedenini sergilemesi alkış alırken, erkeğin aynı şeyi yapması linç kültürünü tetikliyor.

Bu durumun altını biraz daha kazırsak, aslında mesele “özgürlük” değil, “vitrin.” Moda endüstrisi yıllardır “kadının açılması = modernlik, özgürlük” formülünü pompalıyor. Bu sayede beden bir tüketim nesnesine dönüşüyor. Ama erkek devreye girince vitrin olmaktan çok “rahatsızlık” yaratıyor. Çünkü pazarın istediği vitrin, kadın bedeni. Bu yüzden de kadın bedeninin sergilenmesi çoğu zaman “özgürlük” olarak paketleniyor, erkeğinki ise “uygunsuzluk.” Her ne kadar son yıllarda erkek bedeni de belirgin bir şekilde pazara sunuluyorsa da, bu henüz erkeğin magazindeki, sosyal medyadaki ve film, dizi sektöründeki pazarlamasından öteye sokağa çok yansımıyor… Yani adaleli diye kimse ana caddede üstü çıplak yürümüyor… Ama silikonlu bir meme ve sıkı bir popo kadına bunu sokakta da sergileme hakkı veriyor gibi… 
Ve bunu yanlış bulmak adeta kişisel özgürlüğe saldırı olarak algılanıyor.
Sokakta kadına, genç kıza giyiminden dolayı saldırıyı hoş görmek elbette mümkün değil. Ama bazen kabul edelim ses etmesek de “yuh artık” dediğimiz görüntülerle karşılaştığımız, müdahale etmesek de içimizden şaşkınlıkla bakakaldığımız oluyor… Hele de daha reşit olmamış küçücük kız çocuklarının bedenleri üzerinde ise… Belki de bu noktada kırsalda çocuk yaşta ergen kabul edilen kız çocuğu ile şehirde çocuk yaşta kadın gibi giyinip davranmanın aslında “aynı noktada” hatalı olduğunu anlamak gerekiyor.  Yani konu kadın bedeni açısından çok derindir.

Özgürlük, cinsiyete göre değişen bir kavram olamaz. Eğer özgürlük gerçekten herkes için eşit bir haksa, o zaman aynı ölçü kadın için de erkek için de geçerli olmalı. Ama biz biliyoruz ki işler öyle yürümüyor. Ve tam da bu yüzden, teşhirin özgürlükle karıştırıldığı bu tablo, aslında bir çifte standardın aynası.

Gelelim benim için daha spesifik bir konuya. Tangoya…
Hazır elim değmişken biraz da oradan tepki alayım diyorum. Zira çok gözlemlediğim bir ortam. Tangonun özünde iki bedenin uyumu, iki kalbin aynı ritimde atışı vardır. Ama günümüzde pistlerde gördüğümüz manzara çoğu zaman bundan çok farklı: Kadının bedeni neredeyse başlı başına bir “gösteri nesnesi”ne dönüşüyor gibi görünüyor. Dansın zarafetinden çok, yırtmacın ne kadar açıldığı, eteğin ne kadar kısa olduğu, sırtın ne kadar çıplak bırakıldığı konuşulur hale geldi desem yanlış olmaz. Son dönem sahne şovlarında artık adımdan çok kadın partnerin poposuna bakıyormuşuz gibi geliyor. Çünkü açık oluyor… Gerçekten açık oluyor. String iç çamaşırı üzerine şeffaf etek, file elbise takdir edersiniz ki bana gösteride kadın bedeninin pazarlanmadı gibi geliyor.
Bir noktadan sonra bu, tango değil, revüye benzemeye başlıyor. Stage Tango teatral bir şovdur. Revü ise bambaşka bir sektörün parçasıdır. Tango adeta zarafetten revüye bir dönüşüm yaşıyor. Kadın bedeni “revü kızı” gibi sahnede sergileniyor; kıyafet, bedenin ne kadarını örttüğünden çok ne kadarını açığa çıkardığıyla ölçülüyor. Oysa tango, gösterişli bir teşhir değil, duygu ve iletişimin dansıdır. Bedenin çıplaklığı değil, ruhun çıplaklığıdır tango.
İşin ironisi şu ki, bu sahne algısı kadını özgürleştirmiyor; aksine, başka bir kalıba sokuyor. “Ne kadar açılırsan o kadar etkileyicisin” deniyor. Yani özgürlük, bir kez daha teşhire indirgeniyor. Böylece tango, özünden kopup bir görsel pazarlamaya dönüşüyor.
Sahnedeki gösterilere bakın: Erkek hala klasik, standart giysisini koruyor; ceket, gömlek, pantolon… Kadın ise artık bazen neredeyse çıplak bir revü kızı gibi sahneye “sürülüyor”. Çıkıyor dememeyi özellikle seçtiğimi vurgulamak istiyorum. “Yani erkeğin bedenine dokunulmazken, kadının bedeni “dansın görselliği” adı altında vitrine çıkarılıyor. Böylece kadın, yalnızca kendi bedenini taşımıyor; erkeğin elinde, erkeğin yanında, erkeğin yönettiği adımlar içinde bir çıplak enstrümana dönüşüyor. Bakışların odağına dönüşüyor.
Tangonun büyüsü, iki ruhun uyumunda saklıyken; vitrine konan kadın bedeni oluyor, erkek ise korunaklı kalıyor.
Asıl sorulması gereken soru şu: Aynı sahnede, aynı gösteride neden erkeğin bedeni aynı oranda açılmıyor, teşhir edilmiyor?
Cevap basit: Çünkü kadının bedeni metalaştırılıyor, “seyirci çekme taktiği” olarak görülüyor. İşte bu eşitsizlik, bizi tango sahnesinden gündelik hayata kadar uzanan daha büyük bir çarpıklıkla yüzleştiriyor.

Elbette kimsenin kıyafetine karışmak doğru değil; özgürlük buna müdahale etmemeyi gerektiriyor. Ama aynı zamanda toplumsal alan karşılıklı korunmalıdır değil mi? Üstelik sosyal yaşam yalnızca yetişkinlerden ibaret değil; çocuklar da bizimle aynı sokakta, aynı parkta, aynı restoranda yaşıyor. Yanımızda tuttuğumuz küçük ellerin gözünden baktığımızda, bazı manzaralar ister istemez fazla geliyor. Çünkü çocuk, henüz ölçüyü ve sınırı ayırt edemezken, ona bırakılan görsel miras aslında toplumsal sorumluluğumuzun da bir parçası. Özgürlük, başkasının gözünü mecburi tanıklığa zorlamamakla da ilgilidir.

Moda, sokak giyimi, sahne gösterileri derken özgürlük ve teşhir tartışmalarının ortasında, dini giyim anlayışı bambaşka bir çizgide duruyor. Burada mesele artık “görünürlük” veya “cesaret” değil; mahremiyet, ahlak ve toplumsal düzenin korunması giysi üzerinden esas alınıyor.  Bu sefer zıt uçta bir diretme yine kadın bedenine uygulanıyor. Kadın ve erkeğin giyim kuralları ayrılıyor ve genellikle kadın daha fazla örtünmekle yükümlü hale geliyor. Bu da özgürlük alanını bireyin tercihine bırakmak yerine, toplumsal ve manevi bir sorumluluk olarak belirlenmesini doğuruyor.
Dini çerçevede giyim, bedenin sergilenmesinden çok korunması ve ölçülü olması üzerine kuruludur. Yani özgürlük, burada teşhir değil; sorumluluk ve denge ile ölçülür. Bu anlayış modern moda ve sokak giyimiyle çakıştığında ise, kadın üzerinde hem toplumsal hem manevi baskı oluşabiliyor. Özgürlük ile sorumluluk arasındaki bu ince çizgi, hem bireyin kendi tercihini hem de toplumun gözü önünde yaşadığı deneyimi şekillendiriyor. Görünen o ki yine giyimi üzerinden yönlendirilen kadın bedeni oluyor.
Burada “dini giyim” görüntüsü altında pazarlanan “dinin” hiçbir ölçüsüne uymayan, dini yaklaşımın getirmesi gereken sadeleşmeyi tamamen yok sayan kadını başörtüsü dışında inanılmaz kıyafetler, makyajlar ile bambaşka bir pazara çıkarmaktan bahsetmezsem olmayacak. Dini hiçbir yaklaşımda mantıki yeri olamayacak adeta açıklıktan daha beter bir görüntünün dayatıldığı bir kesimde var diyebiliriz sanıyorum.

Görünen o ki konu çok yönlü, çok kapsamlı ve özgürlük sandığımız şey belki de sadece yeni bir zincirden ibarettir. Moda endüstrisinin parlatıp önümüze koyduğu bir “cesaret” etiketi ya da dinin önümüze koyduğu giyim üzerinden ahlak ve namus kavramı aynı ölçüde, zıt kutuplarda aynı nokta da kadın bedenine yönelik bir yaptırım gibi görünüyor. Bu aslında sadece bir vitrin düzenlemesi olabilir.

Asıl mesele şudur: Özgürlük, istediğini açmakla ya da kapatmakla değil. Bir şey yapmak zorunda kalmadığında da kendini güçlü hissedebilmekle ölçülür. Eğer ölçüyü kaybedersek, ortada özgürlük değil, sadece teşhirin ve kadını örtmenin pazarına teslim olmuş bedenler kalır.

“Kadının özgürlüğü, bedenini bir pazarlık aracı gibi kullanmamasında saklıdır. Ne teşhirin ne de örtünmenin malzemesi olmadan, yalnızca kendi varoluşuyla değerli olduğunu bildiğinde gerçek özgürlük doğar. Çünkü kadının bedeni değil, iradesi konuştuğunda toplum da insanlık da bir adım ileriye gider.” Kadın, bedenini kullanmak zorunda kalmadığında, ona sahip çıkma mücadelesi vermek zorunda bırakılmadığında, işte o zaman gerçekten özgürdür.

EZ CÜMLE; “KADININ BEDENİ NE MALDIR NE DE MABET; SADECE ONA AİTTİR.”

“CANIM DOSTUM, BIÇAĞIN NEREDE?”
“EN YAKIN ARKADAŞIN MI? HEMEN ARKANI DÖN…”

Öncelikle bu yazı ile şahsi olarak laf ettiğim bir kadın insan yoktur. Geçmişimde kadınlara dair sağlam hikayeler var elbette. Ancak an itibarıyla zor ve iyi günlerde yanımda olanların kıymetini bilip, gayrısını  çok hayatıma dahil etmiyorum. Kadına kadın dostluğu anası, kız kardeşi fark etmez çok iyi gelir. Yani gerçekten de “Kadın kadının yurdudur.”
Yani… öyle derlerdi bir zamanlar. Sonra o yurda el koydular. Kimi adına dostluk dedi, kimisi “biz kardeş gibiyiz” diye yeminler etti.
Ama arka sokaklarında çok başka şeyler döndü bu ilişkilerin. Zaman değişti diyelim. İnsanlar bencilleşti, e biraz da adap edep pek geçerli akçe değil artık. 

“En yakın arkadaş” dediğin kişi genelde şudur: En mahremini bilendir. En zayıf anını gören. Yani güvendiğin yerdir, inandığın yerdir. Savunmaya gerek duymadığın andır. Geçmişimde kalmış iki dostum var. Şu an görüşmesek de olur a okurlar bilsinler ki hala sırları sırrımdır. Onlar da beni hiç sırtımdan vurmamışlardır. Zor zamanlar tahammüleri, sevgiyi tüketmiştir. Yollar ayrılmıştır. Ama arada hiçbir hainlik, kötülük yoktur. Yani demem o ki… Ben dost kim bilirim. Yol ayrılsa da, dost kalandır. Yani onlara hakkım helaldir. 
Ama burada bahsi geçen ben anlattığım koynunda beslediğin yılanlardır. Senin her hangi bir açığını, zayıflığını yeri geldiğinde bir kart gibi masaya sürendir. Bile isteye canını yakandır. 

Başarılısındır, bir ödül alırsın diyelim. İlk kutlayan odur. Ama sonra başka bir arkadaşına dönüp şöyle der: “Ya o kadar da abartacak bir şey yok. Neden aldığı belli zaten.” Sen gülüşüne bakarsın, o arkandan gülüşünün sebebini yok etmeye çalışır. Ama ben, benim hainlerimin hakkını yemeyeyim. Zamanında bir ödül alırken arkadaşım sandığım ondan fazla kadının alkışlamadan öfkeyle bana baktığını görmüşlüğü var gözlerimin… Üstelik de hepsine emeğim vardır. Hiç unutmadım o anı… Bir gün yeri gelir elbet… Ben severim geri ödemeyi…
Dönelim konuya şu yakın kadın arkadaşın kötüsü gerçekten büyük sıkıntıdır. Yeni bir işe girersin, tebrik eder. İçinden şöyle der: “Ben ondan daha iyiyim, nasıl önce o girdi bu pozisyona?” İşte o an, kıskançlığın rengi bellidir.
Ten renginden değil, sen renginden rahatsızdır karşındaki abla…
Senin ışığın, onun karanlıklarını aydınlatmıştır ve bu hiç hoşuna gitmemiştir.

Belki güzelsindir ya da sadece kendini olduğun gibi seviyorsundur. Ama o, bunu kibir gibi algılar. Çünkü onun aynası bu özgüveni kaldıramaz. Kendini değersiz hisseden biri, yanındaki kadının kendini değerli hissetmesine tahammül edemez. O yüzden dostluk maskesiyle, seni içten içe yok etmeye çalışır. Ama bunu öyle bir ustalıkla yapar ki, sen kendini suçlu sanırsın. “Çok güzel olmuşsun, yani kalçan büyük ama valla sana çok yakışıyor bu etek modeli” Samimi söyleyin kaç kadın yaptı bunu size… “Ay çok güzel olmuş saçların ama arkasında ton farkı var sanki” ya da “benim arkadaşım bir tanedir, çok beceriklidir. Bir kendine faydası olmaz”… tanıdık geldi mi? 
Çünkü manipülasyon bazen “Ben senin iyiliğini istiyorum” cümlesiyle başlar.
Kıskanır. Kıyafetini, sevgilini, başarını, hatta üzüntünü bile. Çünkü senin her şeyin daha “anlamlı” gelir ona. Sen ağlayınca derin gözükürsün, o ağlayınca ‘komik’ hisseder. Kendi acısına bile senin kadar sahip çıkamadığı için seni kıskanır. 

Yoldaş olursun başta. Ama yol uzadıkça, o hep bir adım öne geçmek ister. Elini tutar ama seni yavaşlatır. Senin yolculuğunu kendine ayna yapar. Ve o aynada kendi eksiklerini gördükçe, seni kırmak ister.
Sırtından bıçaklamaz aslında. Daha zekice oynar. Seni alkışlar. Ama o alkış, sahnede yükseldiğini değil, düşmeni beklediği zirveyi simgeler. “Ben onun yerinde olsam…” diye başlayan cümleler kurar içinden. Ama hiçbir zaman senin yerinde olmak için senin acılarını taşımaz. Sadece sonuçları kıskanır, süreçleri görmez.

Arada seni sever gibi yapar. Kucaklar. Ama kucaklamanın içinde bir ‘ölçüm’ vardır. Boyunu mu uzatmışsın, kilo mu vermişsin, saçın mı değişmiş, yeni çanta mı almışsın… Her şey dikkatle kaydedilir. Çünkü en yakın arkadaş, bazen senin istatistikçindir. Senin üzerinden kendi yetersizliğini hesap eder.

Sonra bir gün… Sırtında tanıdık bir ağrıyla uyanırsın. Ama bu sefer fiziksel değil, duygusaldır. Bir şey olmuştur ama tam ne olduğunu çıkaramazsın. Geriye dönüp baktığında, her gülüşün altına yerleştirilmiş küçük bir bıçak görürsün.

Minik saplamalar, küçümsemeler, pasif agresif suskunluklar… Hepsi birikir. Ve sen o ağırlığın adını koyamazsın: “Kıskanılmak.” mı? O kadar saçma gelir ki bu sana… Anlayamazsın bu duyguyu.

En acı olan da şudur: Bir kadın seni sevmediğinde, bunu pek açık etmez.
Ama seni sevip, sonra senden rahatsız olmaya başlamış bir kadın… O çok tehlikelidir. Çünkü seni tanır. Bütün düğmelerini bilir. Ve nerene bastığında çözüleceğini de çok iyi bilir.
Bu sebeple insan… önce anlayamaz. Sonra anlamak istemez. En sonunda da anladığı için kendine kızar.
Çünkü bir dostun ihaneti, düşmanın kötülüğünden daha çok sarsar.
Bir yabancıdan zarar gördüğünde “zaten kimdi ki?” dersin, geçer. Ama yakın birinden geldiğinde… kendine sorarsın:
“Ben neyi fark etmedim?”
“Ben neden bu kadar güvendim?”
“Ben nasıl bu kadar kör oldum?”

Ve insan, böyle bir durumda en çok kendine öfkelenir. Çünkü karşıdakini affetmek kolaydır aslında. Ama kendini affetmek, işte o en zor olanıdır.
Böyle bir ihanetle karşılaşınca insan… Güvensizleşir. Artık kimseye tam olarak açılmaz. Espriye gülmeden önce analiz eder. “Acaba iğne mi var içinde?” der. Samimiyete temkinle yaklaşır. Kalbinin kapısına kartlı geçiş sistemi kurar. Eskiden her gelenin oturduğu o kalbe; şimdi randevu sistemiyle bile zor girilir.
Yalnız hisseder.
Kalabalıklar içindeyken bile “beni gerçekten kim tanıyor?” diye düşünür. En sevdiği anılar bile gölgelenmiştir artık. Çünkü o güzel kahkahalarda, sonradan saplanan bıçağın izi vardır. Geçmiş bile artık “gerçek değilmiş” gibi gelir.
Değersiz hisseder.
O seni nereden kırdıysa, sen tam da oradan kuşku duymaya başlarsın. Güzelsen, güzelliğini sorgularsın. Başarılıysan, hak ettiğini… Seviliyorsan, sevilmeye layık olup olmadığını.
Ve en kötüsü: Parçalanmış hissedersin.
Çünkü dostluk dediğin şey, ruhuna yapışan bir bağdır. Ve o bağ kırıldığında, geriye “kime güvenebilirim ki artık?” boşluğu kalır. Bir süre kimseye anlatamazsın. Çünkü insanlar dışardan bakınca “abartıyorsun” der.
Halbuki sen eksiliyorsundur.
Hem de bir zamanlar seni “tamamlayan” biri tarafından.

Ama sonra zaman geçer. O bıçak yarası önce zonklar. Sonra kabuk tutar. En sonunda ise iz bırakır ama artık acıtmaz.
Sadece hatırlatır:
“Sen orada büyüdün.”
O ihanette, o kıskançlıkta, o kırgınlıkta… büyüdün.
Ve insan, bu yüzden… bir daha aynı şekilde güvenemez.
Ama bir daha aynı şekilde de incinmez.
Çünkü o eski saflık, artık yerini sezgiye bırakmıştır.
O yüzden bir daha biri “canım dostum” dediğinde… Gülümser ama içinden şöyle der:“Umarım bu sefer sırtımı dönmek zorunda kalmam.”

Sonuç mu?
Bazen arkanı kollayan biri yoksa, arkana bakmamak en iyisidir. Çünkü kadın kadına her zaman dost olmaz. Bazısı, sadece senin kadar olamadığı için seni yok sayar. Ve en çok da “biz birbirimizi kıskanmayız” diyenlerden korkmak gerekir.
Çünkü hainliğin en zehirlisi, dostlukla kamufle edilmiş olanıdır.