Malum, Aslan ayındayız.
Her sene bu zamanlar bizim meşhur “Aslan egosu” yeniden tedavüle girer. Aslan kendini beğenir, Aslan övülmek ister, Aslan sahneyi sever, Aslan alkış bekler.
Doğrudur. İtiraz edecek değilim.
Benim de vaktiyle gayet sağlıklı çalışan, bakımlı, besili bir egom vardı. Hayat sağ olsun, kendisini döve döve tedavi etti. Birkaç kez “Ben bunu hallederim” dedim, hayat “Bir dakika bakalım” dedi. “Ben güçlüyüm” dedim, dizlerimin üzerine oturttu. “Ben insanları tanırım” dedim, önüme hiç tanımadığım türden insanlar çıkardı. “Bana bir şey olmaz” dedim. Orayı hiç açmayalım.
Altmışa gelince insanın egosu hâlâ sapasağlamsa ya çok şanslıdır ya da hayat boyunca kendisine anlatılan hiçbir şeyi dinlememiştir.
Ama yaş aldıkça şunu fark ettim: Ego denilen şey burçlarla açıklanamayacak kadar geniş bir sektör.
Mesela bazı insanların egosu sessiz sedasız kendini beğenmekle yetinmiyor. Mutlaka seyirci istiyor.
Bir ortama giriyor ve kısa süre içinde o ortamın en bilgili, en başarılı, en deneyimli, en çok görmüş geçirmiş insanı olması gerekiyor. Konu ne olursa olsun fark etmiyor. Sen üç yaptıysan, o beş yapmıştır. Sen bir şey yaptıysan o daha önce, daha büyüğünü, daha iyisini yapmıştır.
Bir çeşit insan açık artırması.
“Ben daha”
“Ben en”
“Ben zaten”
Bitmez.
Bir de kelimeler üzerinden statü inşa edenler var.
Normalde “düşünce” diyebileceği yere mutlaka sandıktan kallavi bir kelime çıkarır. Cümle öyle bir hale gelir ki insan konuşmanın sonunda sözlük değil, arkeolog çağırmak ister.
Eski kelime kullanmaya elbette itirazım yok; dil zenginliği güzel şeydir. Ama kelime düşünceyi anlatmak için değil, karşındakine “Bak ben ne kadar kültürlüyüm” dedirtmek için kullanılıyorsa, orada edebiyat değil vitrin düzenlemesi vardır.
Çünkü kültür, anlaşılmaz konuşabilmek değildir.
Kültür bazen çok şey bilip bunu kimsenin gözüne sokmamaktır.
Asıl ilginç olanlar ise girdikleri ortamda yeterince öne çıkamadıkları anda başlar.
Birden ortam kötüdür.
İnsanlar kalitesizdir.
Organizasyon berbattır.
Kimse işini bilmiyordur.
Zaten kendisi de oraya bir daha gitmeyecektir.
Garip tesadüf, kendisinin ilgi odağı olduğu zaman aynı insanlar son derece kıymetli, aynı ortam fevkalade güzeldir.
Demek ki mekânın kalitesiyle spot ışığının yönü arasında bizim bilmediğimiz bilimsel bir ilişki var.
Bir de aynalı ego modeli var.
Kendi kusurunu başkasında görüp büyük bir öfkeyle teşhis edenler. Kendisi sürekli öne çıkmaya çalışır, başkasına “Ne kadar egoist” der.
Kendisi insanları küçümser, “Herkes çok kibirli” diye yakınır.
Kendisi dedikodunun dağıtım merkezi gibidir ama çevresindeki insanların ne kadar dedikoducu olduğundan şikâyet eder.
Kendisi tahammülsüzdür, herkesi “problemli” ilan eder.
Kendisi rekabet halindedir ama karşısındaki insanı “beni kıskanıyor” diye tarif eder.
Psikolojide buna yansıtma deniyor.
Mahalle arasında başka isimleri de var ama onları burada kullanmayayım.
Bir de kendisine benzeyen insana tahammül edemeyenler var ki bence egonun en eğlenceli tarafı bu.
“En iyisini ben yaparım” diyen biriyle, “Hayır, en iyisini ben yaparım” diyen başka biri aynı odaya girdiğinde görünmez bir düello başlıyor.
Çünkü mesele iyi olmak değil.
Tek iyi olmak.
Başkasının başarısı kendi başarısından hiçbir şey eksiltmediği halde rahatsız oluyor. Başkasının alkışlanması, sanki kendi alkışından çalınmış gibi geliyor.
Oysa gerçekten kendinden emin insanın en belirgin özelliklerinden biri, başka birinin parlamasına dayanabilmesidir.
Hatta alkışlayabilmesidir.
Çünkü özgüven “Ben iyiyim” der.
Ego ise “Benden başka kimse iyi olmasın” ister.
Aradaki fark küçük görünür ama insan ilişkilerinde koca bir uçurumdur.
Yaş aldıkça ben de bunu öğrendim.
Hayat benim egomu incelikle törpülemedi açıkçası. Biraz kaba çalıştı.
Kaybettirdi.
Bekletti.
Başarısız olduğum yerleri gösterdi.
Çok emin olduğum insanlarda yanılttı, hiç ummadığım insanlardan iyilik gösterdi. “Asla” dediğim şeyleri yaptırdı, “kesinlikle” dediklerimi geri aldırdı.
Ve insanın başına yeterince hayat gelince “Ben bilirim” cümlesinin sonuna kendiliğinden küçücük bir “galiba” ekleniyor.
İyi de oluyor.
Bugün hâlâ kendimi severim.
Yaptığım iyi bir şeyle gurur da duyarım. Beğenilmek hoşuma gider. Alkışlanmak da fena değildir; neticede Aslan burcuyuz, soyumuzu tamamen inkâr etmeyelim.
Ama artık sahnede yalnız olmak istemiyorum.
Başkasının güzel yaptığı bir şeye “çok güzel yapmış” demek benim değerimi azaltmıyor.
Birinin benden daha bilgili olması beni cahil yapmıyor.
Birinin benden daha başarılı olması benim yaptıklarımı değersizleştirmiyor.
Bir ortamda en çok konuşan, en çok bilinen, en çok alkışlanan kişi olmamak da beni eksiltmiyor.
Sanırım ego biraz da bunu öğrenememek:
Kendine değer verebilmek için başkalarının değerini düşürmeye ihtiyaç duymak.
O yüzden şu meşhur Aslan egosuna çok yüklenmeyin.
Bazımızın egosunu hayat çoktan döve döve terbiye etti.
Asıl siz, girdiği her odayı sahne, karşısındaki herkesi seyirci, her sohbeti yarışma, her başarıyı tehdit, her farklı fikri saldırı zannedenlere bakın.
Çünkü insanın kendini sevmesi kibir değildir.
Kibir, odada başka insanların da bulunduğunu bir türlü kabullenememektir.
Ve galiba olgunluk, “Ben de varım” diyebilmekten vazgeçmek değil;
“Siz de varsınız” diyebilecek kadar kendinden emin olabilmektir.
Tahtınızı kimse almıyor.
Çünkü ortada taht yok.
Hepimiz aynı hayatın içinde, üç aşağı beş yukarı aynı hataları yapıp kendimizi fazla ciddiye alarak dolaşıyoruz.
Biraz yer açın.
Başkaları da otursun…